LGS Türkçe: Paragraf Sorularında Hem Hızlı Hem Doğru Olmanın Yolu

LGS Türkçe bölümünde en çok zaman tüketen soru tipi paragraftır ve öğrencilerin çoğu bu bölümde iki farklı problemden birini yaşar: ya doğru cevap veriyordur ama süresi yetmiyordur ya da hızlıdır fakat yanlış sayısı yüksektir. Bu iki problemin çözümü aynı değildir. Bu yazıda, önce hangi problemde olduğunuzu ayırt etmeyi, sonra her biri için işe yarayan yöntemleri ele alıyoruz.

Önce teşhis: hız problemi mi, doğruluk problemi mi?

Bir deneme sonrası Türkçe bölümünü iki ölçütle değerlendirin. Birincisi: soruların tamamını yetiştirebildiniz mi? İkincisi: yanlışlarınızın kaçı paragraftan? Süre yetmiyor ama yaptıklarınız doğruysa sorununuz okuma hızıdır. Süre yetiyor ama yanlış çoksa sorununuz dikkat ve soru kökü okumasıdır. İkisi de varsa önce doğruluğu düzeltin; hız, doğruluk oturduktan sonra kendiliğinden gelir. Tersi yol neredeyse hiç işlemez.

Paragraf soru tiplerini tanımak

Paragraf soruları rastgele değildir; belirli kalıplarda gelir. Ana düşünce ve konu soruları metnin bütününü ister. Yardımcı düşünce ve "çıkarılamaz" soruları ayrıntıya bakar. Akıştaki cümleyi bulma, paragrafı tamamlama ve paragrafı ikiye bölme soruları yapıyı ister. Anlatıcı, bakış açısı, anlatım biçimi soruları ise üslubu sorar. Hangi tiple karşılaştığınızı soru kökünü okurken anlarsanız, metne neyi arayarak gireceğinizi bilirsiniz. Bu tek alışkanlık bile soru başına on-on beş saniye kazandırır.

Okuma sırası: kök önce mi, metin önce mi?

Genel kural şudur: önce soru kökünü okuyun, sonra metni. Ancak seçenekleri metinden önce okumayın. Soru kökü size ne aradığınızı söyler; seçenekler ise metni tarafsız okumanızı engeller ve sizi yönlendirir. Ana düşünce sorularında metni bir kez ve akıcı biçimde okuyun, dönüp durmayın. Ayrıntı sorularında ise metni tararken soru kökündeki anahtar sözcüğü gözle takip edin.

Metni okurken parmağınızı ya da kalem ucunu satır altında gezdirmek, göz sıçramalarını azalttığı için hem hızı artırır hem de satır atlamayı önler. Küçük bir alışkanlık gibi görünür, etkisi büyüktür.

Doğruluğu artıran dört kural

Birincisi, "değildir", "dışında", "çıkarılamaz" gibi olumsuz ifadeleri daire içine almak. LGS'de en çok puan bu kelimelerin atlanmasıyla kaybedilir. İkincisi, kendi bilginizi değil metnin söylediğini esas almak; doğru bir bilgi metinde geçmiyorsa o seçenek yanlıştır. Üçüncüsü, "kesinlikle", "her zaman", "hiçbir" gibi mutlak ifadelere şüpheyle yaklaşmak. Dördüncüsü, iki seçenek arasında kaldığınızda metne dönüp o iki seçeneğin dayandığı cümleyi bulmak; tahmin etmek yerine kanıt aramak.

Beşinci bir alışkanlık da zaman kazandırır: cevabı kesin olarak bulduğunuzda kalan seçenekleri tek tek tartmamak. Ana düşünce ve anlatım biçimi sorularında doğru seçenek çoğu zaman kendini net biçimde belli eder; buna rağmen bütün seçenekleri yeniden okumak soru başına on-on beş saniye kaybettirir. Bu süre, elli soruluk bir oturumda birkaç soruya karşılık gelir. Ancak bu kural yalnızca emin olduğunuz sorular için geçerlidir; en küçük tereddütte seçeneklerin tamamını okumak gerekir.

Türkçenin paragraf dışı alanları

Bölümün tamamı paragraf değildir. Sözcükte ve cümlede anlam, söz sanatları, cümle türleri, fiilimsiler, cümlenin ögeleri, anlatım bozukluğu, yazım kuralları ve noktalama işaretleri de düzenli olarak sorulur. Bu alanlar paragrafa göre daha kısa sürede çözülür ve doğru çalışıldığında garanti puandır. Özellikle fiilimsiler ve cümlenin ögeleri, hem kendi sorularında hem de anlatım bozukluğu sorularında işinize yarar.

Yazım ve noktalama için haftada bir kez yirmi dakikalık tekrar yeterlidir. Burada mantık yürütmek değil, kuralı hatırlamak gerekir; bu yüzden az ama sık tekrar en verimli yöntemdir.

Anlatım bozukluğu sorularında işe yarayan bir yöntem daha vardır: cümleyi içinizden, yüksek sesle okur gibi tekrar edin. Kulağa takılan yer çoğu zaman bozukluğun bulunduğu yerdir. Takılma hissi oluşmuyorsa cümleyi ögelerine ayırın; özne-yüklem uyumsuzluğu, eksik tamlayan ve gereksiz sözcük kullanımı en sık karşılaşılan üç bozukluktur.

Okuma alışkanlığı: sınavın görünmeyen antrenmanı

Paragraf sorularında ilerlemenin en sağlam yolu, sınav dışı okumadır. Günde yirmi dakika kitap ya da nitelikli bir yazı okumak, birkaç ay içinde okuma hızını ve anlama derinliğini soru çözmekten daha fazla artırır. Roman, deneme, gezi yazısı, bilim yazısı gibi farklı türler okumak da önemlidir; çünkü LGS metinleri tek türden gelmez.

Okuduğunuz metni bitirince tek cümleyle özetlemeyi deneyin. Bu alışkanlık, ana düşünce sorularının doğrudan karşılığıdır. Denemelerde ilerlemenizi görmek için LGS deneme bölümünü düzenli kullanın; sınavın genel yapısını ise LGS sayfasından takip edebilirsiniz.

Veli için: okuma sevgisi zorlanarak kurulmaz

"Kitap oku" talimatı çoğu zaman ters teper. Bunun yerine evde okuma saatinin herkes için geçerli olması, çocuğun seçtiği kitaba saygı duyulması ve okunanın sohbet konusu edilmesi çok daha etkilidir. Sınav kaygısını artırmadan alışkanlık kurmak mümkündür; asıl beceri de zaten budur. Diğer derslere yönelik yöntem yazılarını blog bölümünde bulabilirsiniz.

Paragrafta hız ve doğruluk birbirinin rakibi değildir. Doğru soru tipini tanıyan, soru kökünü dikkatle okuyan ve metinden kanıt arayan bir öğrenci zaten hızlanır. Acele eden değil, düzenli okuyan kazanır.