Bu Derste Neler Var?
Tarih dersi, olay ezberi gibi görünse de sorular çoğunlukla sebep-sonuç ilişkisi ve dönem özelliği üzerinden kurulur. "Hangi antlaşma hangi yılda" sorusundan çok, "bu antlaşma neyin sonucudur, neye yol açmıştır" sorusu çıkar. Bu yüzden çalışmayı tarih listesi üzerine değil, neden-sonuç zinciri üzerine kurmak gerekir.
Ana Dönemler
- İlk Türk devletleri: Orta Asya'da kurulan devletler, göçler, kültür ve yönetim yapısı.
- İslam tarihi ve Türklerin İslamiyet'i kabulü: Dönemin siyasi yapısı ve Türk-İslam devletleri.
- Selçuklu ve beylikler dönemi: Anadolu'nun Türkleşmesi, kurumlar.
- Osmanlı Devleti: Kuruluş, yükselme, duraklama, gerileme ve dağılma dönemleri; toprak, ordu ve yönetim düzeni; ıslahat hareketleri.
- Yakın çağ ve Birinci Dünya Savaşı: Osmanlı'nın savaşa girişi ve sonuçları.
- Kurtuluş Savaşı ve İnkılap Tarihi: Kongreler, cepheler, TBMM'nin açılışı, antlaşmalar ve Cumhuriyet dönemi inkılapları.
Kronoloji Kurmak
Tarihte en işe yarayan tek araç, kendi elinizle çizdiğiniz zaman şerididir. Yatay bir çizgi çekin, yüzyılları işaretleyin ve öğrendiğiniz her olayı bu çizgiye yerleştirin. Olayların hangisinin hangisinden önce geldiğini görmek, "aşağıdakilerden hangisi daha önce gerçekleşmiştir" tipi soruları tek bakışta çözer. Ayrıca aynı dönemde dünyada ne olduğunu da aynı şeride yazın; Osmanlı'daki ıslahatların neden o yıllarda yoğunlaştığı ancak böyle anlaşılır.
Sebep-Sonuç Alışkanlığı
Her olay için üç satır yazın: öncesinde ne vardı, olay neydi, sonrasında ne değişti. Bu üç satır, o olayla ilgili sorulabilecek soruların neredeyse tamamını karşılar. Örneğin bir antlaşmayı çalışırken maddelerini ezberlemek yerine, hangi savaşın ardından imzalandığını ve hangi hakları değiştirdiğini bilmek daha çok soru kazandırır.
Sık Yapılan Hatalar
- Yalnızca tarih ezberlemek. Yıl sorusu azdır; ilişki sorusu çoktur.
- Kurtuluş Savaşı'ndaki kongreleri ve cepheleri birbirine karıştırmak. Bunları da zaman şeridine yerleştirin.
- İnkılapları alanlarına göre ayırmamak. Siyasi, hukuki, eğitim, ekonomi ve toplumsal alan başlıkları altında gruplamak hem ezberi hem soruyu kolaylaştırır.
Nasıl Çalışılır?
Her dönemi bitirdiğinizde kitabı kapatıp kendi cümlelerinizle özet yazın; hatırlayamadığınız yer, tekrar etmeniz gereken yerdir. Coğrafya dersiyle birlikte çalışmak, savaşların ve göçlerin neden belirli bölgelerde yoğunlaştığını açıklar. Edebiyat dersindeki dönemler de aynı tarihsel arka plana oturur; ikisini yan yana çalışmak iki dersi birden pekiştirir.