KPSS Lisans'ta Vatandaşlığın Yeri
Vatandaşlık dersi Genel Kültür testinde sınırlı sayıda soru getirse de, konu kapsamı net sınırlarla çizilebildiği için "az emekle yüksek verim" sağlayan alanlardan biridir. Sınav genellikle güncel anayasa metnindeki düzenlemelerin mantığını ve devlet organları arasındaki ilişkiyi anlayıp anlamadığını ölçer; madde numarası ezberinden çok kavramsal kavrayış önemlidir.
Hukukun Temel Kavramları
Hukuk kuralının diğer toplumsal kurallardan (ahlak, din, görgü) farkı, hukuk kurallarının müeyyidesi (yaptırımı), kamu hukuku-özel hukuk ayrımı ve normlar hiyerarşisi (anayasa-kanun-tüzük-yönetmelik sıralaması ve hangi organ hangisini çıkarır) bu başlığın temelini oluşturur. Normlar hiyerarşisinde üst norma aykırı alt normun geçersiz sayılması ilkesi sık sorulan bir mantık sorusudur.
Anayasal Düzenin Genel Esasları
Türkiye Cumhuriyeti'nin temel nitelikleri (cumhuriyetçilik, demokratik devlet, laik devlet, sosyal devlet, hukuk devleti gibi anayasada sayılan nitelikler), egemenliğin kaynağı ve kullanılış biçimi, anayasanın değiştirilemez maddelerinin kapsamı bu bölümde işlenir. Anayasaların hazırlanış ve kabul süreçleri (kurucu iktidar kavramı) ile önceki Türk anayasalarının (1921, 1924, 1961, 1982) genel özellikleri ve birbirinden ayrılan temel yönleri karşılaştırmalı çalışılmalıdır.
Yasama, Yürütme, Yargı
TBMM'nin görev ve yetkileri (kanun yapma, bütçeyi onaylama, denetim yolları -soru, meclis araştırması, gensoru gibi-), Cumhurbaşkanının görev ve yetkileri, yürütme organının işleyişi ve yargı organının bağımsızlığı-tarafsızlığı ilkesi bu başlığın konularıdır. Yüksek mahkemelerin (Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, Sayıştay) görev alanlarının birbirinden ayırt edilmesi -hangisinin hangi tür uyuşmazlığa baktığı- en çok karıştırılan noktadır ve karşılaştırmalı bir tablo halinde çalışılması önerilir.
Temel Hak ve Özgürlükler
Hakların sınıflandırılması (kişi hakları, sosyal ve ekonomik haklar, siyasi haklar), hak ve özgürlüklerin sınırlandırılma ilkeleri ve bu sınırlamanın hangi şartlarda (kanunla, ölçülülük ilkesine uygun) yapılabileceği sorulur. Olağanüstü hal döneminde temel hak ve özgürlüklerin kullanımının nasıl etkilendiği de bu başlıkla bağlantılı çıkan bir konudur. Anayasa'daki kesin madde numaralarını ezberlemek yerine hangi hakkın hangi kategoriye girdiğini ve sınırlama mantığını kavramak, sorunun farklı şekillerde sorulmasına karşı daha dayanıklı bir bilgi sağlar.
Sık Yapılan Hatalar
Adaylar sıklıkla şu noktalarda hata yapar: yüksek mahkemelerin görev alanlarını birbirine karıştırmak, anayasa değişikliği süreci ile olağan kanun yapma sürecini aynı zannetmek, yasama dokunulmazlığı ile yasama sorumsuzluğu kavramlarını birbirinin yerine kullanmak. Bu kavramlar birbirine yakın göründüğü için karşılaştırmalı tablo yapılmadan çalışıldığında karışıklık kalıcı hale gelir.
Sınırlı Zamanda Öncelik Sırası
Öncelik sırası: (1) yasama-yürütme-yargı organlarının görev ve yetkileri (en çok soru getiren alan), (2) anayasal düzenin genel esasları ve devletin temel nitelikleri, (3) temel hak ve özgürlükler, (4) hukukun temel kavramları ve önceki anayasaların karşılaştırılması. Bu konuda en verimli çalışma yöntemi, devlet organlarını bir şema üzerinde birbirleriyle ilişkilendirerek görmektir; kopuk bilgi kalıcı olmaz. Karıştırdığın kurumları yanlışlarım ekranında listeleyip düzenli tekrar etmek, hak-özgürlük sınıflandırmalarını da kartlarım aracıyla kısa kartlara dönüştürmek işini kolaylaştırır.