ALES Sayısal: Problem Tiplerini Tanıyarak Hız Kazanma

ALES sayısal bölümünde adayların çoğu soruları çözebilecek bilgiye sahiptir; ayrışma, o bilgiyi ne kadar çabuk devreye soktuklarında ortaya çıkar. Sınav süresi soru sayısına bölündüğünde her soruya düşen zaman oldukça kısıtlıdır ve bu kısıtta en pahalı adım, sorunun hangi tip olduğunu anlamak için harcanan ilk okumadır. Bu yazıda o ilk okumayı kısaltan bir tanıma yöntemi kuruyoruz.

Hız nereden kazanılır?

Bir problemi çözmek üç aşamadan oluşur: tanıma, kurulum, işlem. Adayların çoğu işlem hızını artırmaya çalışır; oysa kayıp neredeyse her zaman ilk iki aşamadadır. Soruyu iki kez okuyup "bu neyin sorusu" diye düşünmek tek başına kırk elli saniye yer. Tipi ilk okuyuşta tanıyan aday, bu süreyi doğrudan çözüme aktarır.

Tanıma becerisi yetenek değil, birikimdir. Aynı tipten yeterince soru gören zihin, artık anahtar kelimeyi görür görmez kalıbı çağırır.

Anahtar kelimeden tipe: pratik eşleşmeler

Problem metinlerinde tipi ele veren ifadeler bellidir. Bunları bilinçli biçimde işaretlemek, tanıma süresini kısaltır.

Bu tablo ezberlenecek bir liste değil, kendi listenizi kurmanız için bir örnektir. Çözdüğünüz her problemden sonra "bu soruyu tipe bağlayan ifade neydi" diye sorup deftere yazarsanız, birkaç hafta içinde kendi eşleşme tablonuz oluşur.

Kurulum kalıpları: her tip için tek cümle

Her problem tipi için bir tane kurulum cümlesi yazın ve her zaman aynı cümleyle başlayın. Örneğin işçilik problemlerinde "toplam işe 1 diyorum ve birim zamandaki işi hesaplıyorum" cümlesi standart olsun. Bu standartlaşma, sınav stresi altında düşünmeyi değil uygulamayı devreye sokar; stresin en çok bozduğu şey ise karar vermektir.

Kalıpları bir sayfaya, her tip için tek satır olacak biçimde yazın. Bu sayfa on beş satırı geçmemelidir; geçiyorsa kalıpları değil soruları listeliyorsunuz demektir. Sınavdan önceki günlerde okunacak tek kaynak da bu sayfa olmalıdır, çünkü yüzlerce çözümün özeti orada durur.

Sayı yerine oran düşünmek

ALES sayısal sorularının önemli bir kısmı, verilen sayılarla değil verilen oranlarla çözülür. Büyük sayılarla işlem yapmaya başlamadan önce sadeleştirme imkânını arayın. Yüzde sorularında başlangıç değerini 100 almak, karışım sorularında toplamı 10 ya da 100 kabul etmek işlem yükünü ciddi biçimde azaltır. İşlem yükü azaldıkça hata olasılığı da düşer; bu, hız kazanmanın sessiz ama en güvenilir yoludur.

İşlem pratiği: hızın sessiz bileşeni

Lisans mezunu adayların çoğu yıllardır dört işlemi hesap makinesiyle yapıyor. Sınavda ise bütün işlem kâğıt üzerinde yürür ve bu alışkanlık farkı, her soruda birkaç saniye olarak geri döner. Günde beş dakikalık bir işlem ısınması bu açığı kısa sürede kapatır: iki basamaklı çarpmalar, yüzde alma, kesir sadeleştirme ve kareler.

Özellikle 1'den 20'ye kadar sayıların karelerini, 2'nin kuvvetlerini ve sık kullanılan kesirlerin ondalık karşılıklarını ezbere bilmek, problem sorularında sürekli işe yarar. Bu bilgiler soru çözmez ama çözümün ortasında düşünme gerektirmedikleri için dikkati asıl işe bırakır. Hız çalışmasının en az göze çarpan ama en kalıcı bileşeni budur.

Şık yapısını okumak

Şıklara çözümün sonunda değil başında bir kez bakın. Şıklar birbirine çok yakınsa hassas işlem gerekir; çok uzaksa yaklaşık hesap yeterlidir. Şıklarda kesir varsa, cevap muhtemelen sadeleşmeyen bir orandır. Bu kısa bakış beş saniye alır ve bazen çözüm yolunu tamamen değiştirir.

Süre disiplini: iki tur yöntemi

Sayısal bölümü tek turda bitirmeye çalışmak yerine iki tura bölün. Birinci turda tanıdığınız tipleri çözün, tanımadıklarını işaretleyip geçin. İkinci turda kalanlara dönün. Bu yöntem iki şey sağlar: kolay soruların hepsi kesinlikle çözülür ve zor sorulara dönerken zihniniz onları arka planda bir kez işlemiş olur.

ALES'te de dört yanlışın bir doğruyu götürdüğü göz önüne alındığında, ikinci turda eleme yapamadığınız soruyu boş bırakmak doğru karardır. Puanlamaya ilişkin kesin bilgileri ilgili dönemin ÖSYM kılavuzundan teyit edin.

Dört haftalık hız çalışması

• 1. hafta: Tip tanıma. Soruları çözmeden yalnızca tipini yazın, günde otuz soru.
• 2. hafta: Kurulum. Soruları çözmeyin, yalnızca denklemi kurun.
• 3. hafta: Tam çözüm, süre tutmadan.
• 4. hafta: Süreli set, soru başına hedef süreyle.

Bu dört haftalık ayrıştırılmış çalışma, doğrudan karma soru çözmekten daha hızlı sonuç verir; çünkü zayıf olduğunuz aşamayı açıkça görünür kılar.

Sınavın sayısal bölümündeki kapsamı gözden geçirmek için ALES sınav sayfasını inceleyebilir, süre disiplinini gerçek koşullarda denemek için ALES deneme bölümünü kullanabilirsiniz. Netlerinizin puan karşılığını görmek için puan hesaplama aracına başvurun.