KPSS Eğitim Bilimleri: Örnek Olay Sorularını Çözmenin Yöntemi

Eğitim Bilimleri'nde konuları bitirdiği hâlde deneme netleri beklediği yere gelmeyen aday sayısı az değildir. Bu adayların çoğu bilgi eksiğinden değil, bilgiyi tanıyamamaktan kaybeder. Çünkü sınav artık "Piaget'nin dönemleri nelerdir" diye sormaz; bir sınıf ortamını anlatır ve o anlatının hangi kavrama karşılık geldiğini sorar. Bu, ayrı bir beceridir ve ayrıca çalışılması gerekir.

Örnek olay sorusu neyi ölçer

Bu soru tipi, kavramın tanımını değil, kavramın gerçek hayattaki görünümünü bilmenizi ister. Aday bir kavramı yalnızca kitaptaki cümlesiyle öğrendiyse, aynı kavram sınıf içinde bir öğretmenin davranışı olarak anlatıldığında tanıyamaz. Bu yüzden çalışırken her kavramın yanına en az bir somut örnek yazmak gerekir. Örneği kendiniz üretirseniz kalıcılık daha da artar.

Önce kök, sonra metin

Örnek olay sorularında en sık yapılan hata, metne baştan dalmaktır. Uzun bir paragrafı okuyup sonra soruya bakan aday, çoğu zaman metne geri dönmek zorunda kalır. Doğru sıra şudur: önce soru kökünü okuyun, ne aradığınızı bilin, sonra metni o gözle tarayın. "Öğretmenin yaptığı hangi ilkeye uygundur" sorusuyla "öğrencinin durumu hangi kavramla açıklanır" sorusu, aynı metinde farklı cümlelere bakmanızı gerektirir.

Anahtar ifadeyi bulmak

Her örnek olay metninde, cevabı taşıyan bir ya da iki cümle vardır; gerisi dekordur. Bu cümleyi bulmanın yolu, metindeki eylemi tespit etmektir: kim ne yaptı, sonuç ne oldu? Örneğin bir metinde öğretmenin istenmeyen davranışı görmezden geldiği ve davranışın zamanla azaldığı anlatılıyorsa, anahtar ifade "pekiştirmenin kesilmesi ve davranışın azalması"dır; bu da sönmeyi işaret eder. Metnin geri kalanındaki ayrıntılar sizi oyalamak içindir. Öğrencinin adı, dersin konusu, sınıfın kalabalığı gibi bilgiler çoğu zaman yalnızca sahneyi kurar; cevabı taşımaz. Bu ayrımı yapabilmek, örnek olay sorularında kazanılan en büyük hız avantajıdır.

Çeldiriciler nasıl kurulur

Örnek olay sorularında çeldiriciler rastgele seçilmez. Çoğunlukla üç türlüdür:

• Komşu kavram: Doğru cevaba çok yakın ama bir ölçütte ayrılan kavram. Ceza ile olumsuz pekiştirme bunun klasik örneğidir.
• Aynı ailenin başka üyesi: Doğru kuramın içindeki farklı bir kavram. Metin özümsemeyi anlatırken seçenekte uyumsamanın bulunması gibi.
• Metinde geçen ama sorulmayan unsur: Paragrafta adı geçtiği için tanıdık gelen, fakat kökün sorduğu şeyle ilgisi olmayan seçenek.

Bu üç türü tanıdığınızda, iki seçenek arasında kaldığınız anlarda hangi ölçütü kullanacağınızı bilirsiniz. Karar verirken "bu iki kavramı birbirinden ayıran tek fark nedir" sorusunu sorun ve o farkı metinde arayın.

Beş adımlı çözüm düzeni

1. Soru kökünü okuyun ve ne arandığını tek kelimeyle belirleyin: kavram mı, kuramcı mı, ilke mi, yöntem mi?
2. Metni tarayın ve eylemi içeren cümlenin altını çizin.
3. Seçeneklere bakmadan önce kendi cevabınızı zihninizde söyleyin.
4. Seçenekleri okuyun; kendi cevabınıza en yakın olanı işaretleyin, ikisi arasında kaldıysanız ayırt edici ölçütü uygulayın.
5. Emin olamadığınız soruyu işaretleyip geçin; sınav sonunda geri dönün. Bu tip sorularda uzun düşünmek çoğu zaman doğru cevaptan uzaklaştırır.

Alanlara göre sık çıkan örnek olay tipleri

Gelişim psikolojisinde örnek olaylar genellikle bir çocuğun davranışını anlatıp dönemi ya da kavramı sorar. Öğrenme kuramlarında bir davranışın nasıl kazanıldığı ya da söndüğü anlatılır. Öğretim ilke ve yöntemlerinde bir ders işlenişi betimlenir ve kullanılan yöntem sorulur. Rehberlikte ise bir öğrenci sorunu anlatılıp hangi hizmet türünün gerektiği sorulur. Her alanın kendine has anlatım kalıbı vardır; deneme çözerken bu kalıpları fark etmeye başlarsınız.

Bu farkındalığı hızlandırmanın pratik bir yolu var: çözdüğünüz her örnek olayın yanına, hangi alandan geldiğini tek kelimeyle yazın. Otuz kırk soru sonra, metnin ilk cümlesini okur okumaz alanı tahmin edebildiğinizi göreceksiniz. Alan doğru belirlendiğinde aday zaten doğru kavram havuzunun içinde arama yapar; yanlışların önemli bir kısmı ise tam tersine, yanlış havuzda doğru kavramı aramaktan kaynaklanır. Yani ilk kararınız isim değil, alan olmalıdır.

Hata defteri: bu yöntemin motoru

Örnek olaylarda ilerlemenin tek güvenilir yolu, yanlışları sistemli biçimde kaydetmektir. Defterinizde her yanlış için üç satır tutun: soruda anlatılan durum, benim işaretlediğim seçenek ve neden yanlış olduğu, doğru cevabı ele veren ifade. Birkaç hafta sonra bu defter size kendi zayıf noktalarınızı gösterir; çoğu adayda bunlar beş on kavramla sınırlıdır. O kavramları hedefli biçimde çalışmak, konuyu baştan okumaktan çok daha hızlı sonuç verir.

Düzenli soru hacmi şart

Örnek olay becerisi okumayla değil, tekrar tekrar soru görmekle gelişir. Günde on beş yirmi örnek olay sorusu, birkaç hafta içinde tanıma hızınızı belirgin biçimde artırır. Soru hacminizi KPSS Eğitim Bilimleri soru bankasından karşılayabilir, sınav temposuna alışmak için düzenli olarak deneme sınavlarına girebilirsiniz. Diğer çalışma önerileri için blog sayfamızı takip edebilirsiniz.

Örnek olay soruları, bilgiyi ezberleyen ile bilgiyi kullanan adayı ayırmak için tasarlanmıştır. Kökü önce okumak, anahtar cümleyi bulmak, seçeneklere kendi cevabınızla gitmek ve hatalarınızı kavram düzeyinde kaydetmek bu soruları öngörülebilir hâle getirir. Yöntemi bir kez kurduğunuzda, aynı metin karşınıza çıktığında tereddüt süreniz saniyelere iner.