Bu Derste Neler Var?
Kimya, maddenin yapısını ve değişimini inceler. Açık Öğretim Lisesi sorularında ağırlık kavram ve sınıflandırmadadır; uzun hesaplar azdır. Dersin mantığı şudur: önce maddenin en küçük yapı taşı tanınır, sonra bu taşların nasıl birleştiği, en sonunda birleşmiş hallerin nasıl değiştiği öğrenilir. Bu sırayı bozmak dersi zorlaştırır.
Ana Başlıklar
- Atom ve yapısı: Proton, nötron, elektron; atom numarası ve kütle numarası; iyon kavramı.
- Periyodik sistem: Grup ve periyot mantığı; metal, ametal ve soy gaz özellikleri.
- Kimyasal türler arası etkileşim: İyonik ve kovalent bağ; bileşik formülü yazma ve adlandırma.
- Kimyasal tepkimeler: Denkleştirme, tepkime türleri, korunum ilkesi.
- Karışımlar: Homojen-heterojen ayrımı, çözünme, derişim; ayırma yöntemleri.
- Asit, baz ve tuz: Günlük hayattaki örnekleri, pH kavramı, nötrleşme.
- Kimya ve çevre: Kimyanın sanayideki yeri, atıklar ve geri dönüşüm.
Periyodik Sistemi Okumak
Periyodik tablo ezberlenecek bir liste değil, okunacak bir haritadır. Bir elementin grup numarası son katmanındaki elektron sayısını, periyot numarası ise katman sayısını verir. Bu iki bilgiyle elementin metal mi ametal mi olduğunu, kaç değerlikli olacağını ve hangi elementle nasıl bileşik yapacağını çıkarabilirsiniz. Tabloyu bu gözle kullanmayı öğrenmek, onlarca ezberin yerini tutar.
Sık Karıştırılanlar
- Element ile bileşik: Element tek tür atomdan oluşur; bileşik farklı atomların belirli oranda kimyasal olarak birleşmesidir. Bileşik ancak kimyasal yolla ayrışır.
- Bileşik ile karışım: Bileşikte sabit oran ve yeni özellik vardır; karışımda bileşenler özelliğini korur ve fiziksel yolla ayrılabilir. Tuzlu su karışım, tuzun kendisi bileşiktir.
- Fiziksel ile kimyasal değişim: Buzun erimesi fiziksel, kâğıdın yanması kimyasaldır. Ölçüt, yeni bir madde oluşup oluşmadığıdır.
- Erime ile çözünme: Erime ısıyla hal değiştirmedir; çözünme bir maddenin başka bir madde içinde dağılmasıdır.
Nasıl Çalışılır?
Her yeni kavramı mutfaktan ya da günlük hayattan bir örnekle eşleyin: asit-baz için limon ve karbonat, karışım ayırma için çayın süzülmesi, tepkime için demirin paslanması. Bileşik adlandırmayı tablo halinde çalışın ve birkaç günde bir kısa tekrar yapın. Formül ve denklemleri yazarak çalışın; okuyarak kimya öğrenilmez. Fizik ve biyoloji dersleriyle birlikte ilerlemek, üçünde de geçen madde ve enerji kavramlarını pekiştirir.