Bu Derste Neler Var?
Fizik, doğadaki olayların neden ve nasıl gerçekleştiğini ölçülebilir biçimde açıklayan derstir. Açık Öğretim Lisesi sorularının büyük bölümü kavram düzeyindedir: uzun hesap yerine, bir büyüklüğün artınca diğerine ne olacağını bilmek yeterlidir. Bu, dersi göründüğünden kolay hale getirir.
Ana Başlıklar
- Madde ve özellikleri: Kütle, hacim, özkütle; katı-sıvı-gaz davranışları.
- Hareket: Konum, yer değiştirme, hız ve ivme; hareket grafiklerini okuma.
- Kuvvet: Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetler, sürtünme, basınç.
- Enerji: İş, güç, kinetik ve potansiyel enerji; enerjinin korunumu.
- Isı ve sıcaklık: İkisinin farkı, ısı alışverişi, hal değişimi, genleşme.
- Elektrik ve manyetizma: Akım, gerilim, direnç; basit devreler; mıknatıslar.
- Optik ve dalgalar: Işığın yansıması ve kırılması, aynalar ve mercekler; ses dalgaları.
Kavramı Kurmak
Fizikte en çok karıştırılan ikililer şunlardır ve sorular tam bu ayrımları ölçer:
- Isı ile sıcaklık: Isı aktarılan enerjidir ve joule ile ölçülür; sıcaklık ise taneciklerin ortalama hareket enerjisinin göstergesidir ve derece ile ölçülür. Bir bardak kaynar suyun sıcaklığı kazandaki suyla aynı olabilir ama ısısı çok daha azdır.
- Kütle ile ağırlık: Kütle madde miktarıdır, her yerde aynıdır; ağırlık ise yer çekimi kuvvetidir, gezegene göre değişir.
- Hız ile sürat: Sürat yalnızca büyüklük, hız ise yön de taşır.
- İş ile güç: İş yapılan toplam etkidir; güç, bu işin ne kadar sürede yapıldığıdır.
Grafik Okuma
Hareket grafikleri her dönem çıkar ve tek bir kural çoğunu çözer: grafiğin eğimi neyi verir, altındaki alan neyi verir? Konum-zaman grafiğinde eğim hızı verir; hız-zaman grafiğinde eğim ivmeyi, altındaki alan ise alınan yolu verir. Bu iki cümleyi bilmek, grafik sorularının çoğunu hesap yapmadan çözdürür.
Sık Yapılan Hatalar
- Formülü ezberleyip birimleri dönüştürmeyi unutmak. Metre-kilometre, saniye-saat karışımı en sık hata kaynağıdır.
- "Hareket eden cisme kuvvet uygulanıyordur" varsayımı. Sabit hızla giden bir cisme etki eden net kuvvet sıfırdır.
- Enerji sorularında sürtünmeyi hesaba katmamak.
Nasıl Çalışılır?
Her konuyu önce günlük hayattan bir örnekle bağlayın: basınç için topuklu ayakkabının kara batması, enerji korunumu için salıncak. Kavram oturduktan sonra formüle geçin — ters sıra işe yaramaz. Matematik dersindeki orantı ve denklem becerisi burada doğrudan işinize yarar. Konu sonlarında kısa sınavlarla kendinizi deneyin.