Bu Derste Neler Var?
Fen Bilimleri, fizik, kimya, biyoloji ve yer bilimlerinin temel konularını bir arada işler. Açık Öğretim Ortaokulu sorularının çoğu kavram düzeyindedir: uzun hesap yerine, bir olayın neden gerçekleştiğini bilmek yeterlidir. Bu, dersi ezber dersi olmaktan çıkarır.
Ana Başlıklar
- Madde ve özellikleri: Katı, sıvı, gaz; hal değişimi; ısı ve sıcaklık; karışımlar ve ayırma yöntemleri.
- Kuvvet ve hareket: Sürat, kuvvetin etkileri, sürtünme, basınç, iş ve enerji.
- Işık ve ses: Işığın yayılması, yansıma, aynalar; sesin oluşumu ve yayılması.
- Canlılar ve yaşam: Hücre, vücut sistemleri, besinler, bitkiler, çevre ve ekosistem.
- Elektrik: Basit devreler, iletken ve yalıtkan maddeler.
- Dünya ve evren: Güneş sistemi, Dünya'nın hareketleri, mevsimler, yer kabuğu.
En Çok Karıştırılan İki Kavram
Isı ile sıcaklık aynı şey değildir. Isı aktarılan enerjidir; sıcaklık ise bu enerjinin ölçüsünü gösteren değerdir. Bir bardak kaynar suyla dolu bir kazan aynı sıcaklıkta olabilir, ama kazandaki suyun ısısı çok daha fazladır. Kütle ile ağırlık da farklıdır: kütle madde miktarıdır ve her yerde aynı kalır, ağırlık ise yer çekimi kuvvetidir ve Ay'da farklıdır.
Deney Sorularının Mantığı
Fen sorularının bir bölümü deney düzeneği üzerinden sorulur ve hepsinde aynı ilke geçerlidir: bir deneyde yalnız bir değişken değiştirilir, diğerleri sabit tutulur. "Bu deneyde neyin etkisi araştırılmaktadır" sorusunun cevabı, düzenekler arasında değişen tek şeydir. Bu tek cümle, deney sorularının çoğunu çözer.
Nasıl Çalışılır?
Işık ve Ses: İki Hızlı Kural
Bu iki konuda sorular birkaç temel gözlemden gelir. Işık boşlukta yayılabilir, ses yayılamaz — sesin yayılması için hava, su ya da katı gibi bir ortam gerekir. Uzayda ses duyulmamasının sebebi budur. İkincisi, ışık sesten çok daha hızlıdır: şimşeği görmemizle gök gürültüsünü duymamız arasındaki fark bundandır. Yansımada ise tek kural yeterlidir: gelen ışının yüzeyle yaptığı açı, yansıyan ışının yaptığı açıya eşittir. Düz aynada görüntü cisimle aynı büyüklükte ve ters yöndedir.
Her konuyu günlük hayattan bir örnekle bağlayın: basınç için kar ayakkabısının batmaması, hal değişimi için buzun erimesi ve camda oluşan buğu, sürtünme için buzda kaymak. Kavram bu şekilde oturduğunda soru sorulduğunda hatırlamaya çalışmanız gerekmez, çıkarırsınız. Vücut sistemlerini ve besin zincirini şema çizerek çalışın; düz metinden çok daha kalıcıdır. Matematik dersindeki oran ve işlem becerisi, hesap gerektiren fen sorularında doğrudan işinize yarar.