DGS Sayısal Mantık: Örüntü ve Akıl Yürütme Sorularını Çözme Yöntemi

DGS'nin sayısal bölümünde sizi zorlayan şey çoğu zaman matematik bilginiz değil, sayılar arasındaki ilişkiyi görmekte geçirdiğiniz süredir. Örüntü ve akıl yürütme soruları bu becerinin en saf hâlidir: karşınızda uygulanacak bir formül yoktur, kırılması gereken bir kural vardır. Bu yazıda o kuralı rastgele deneyerek değil, sırayla eleyerek bulan bir yöntem kuruyoruz.

Örüntü sorusu aslında neyi ölçer?

Bir örüntü sorusu, "şu işlemi biliyor musun" diye sormaz; "düzensiz görünen bir dizide düzeni ne kadar çabuk buluyorsun" diye sorar. Bu yüzden aynı soruyu iki aday çok farklı sürelerde çözebilir. Bilgi farkı değil, arama sırası farkı vardır. Aramayı sıraya koyan aday, iki denemede sonuca varır; sırasız arayan aday sekiz denemede ya vazgeçer ya da zamanını harcar.

Sınavın sayısal bölümünde bu tip sorular tek başına belirleyici olmasa da, doğru cevaplandıklarında çok kısa sürede net getirdikleri için verim oranı yüksektir. Bir denklem sorusuna üç dakika ayırırken, iyi çalışılmış bir örüntü sorusu kırk saniyede kapanabilir. Sınav gibi süre baskısının yüksek olduğu bir ortamda bu fark, bölümün sonundaki sorulara vaktinizin kalıp kalmamasını belirler.

Bir başka önemli nokta da şudur: örüntü soruları önlisans eğitiminizde hangi bölümden mezun olduğunuza neredeyse hiç bağlı değildir. Bu, sayısal ağırlıklı bir bölümden gelmeyen adaylar için doğrudan bir fırsat anlamına gelir. Matematiğin temel konularını tazelemek aylar alabilirken, örüntü becerisi birkaç haftalık düzenli çalışmayla belirgin biçimde yükselir.

İlk otuz saniyede uygulanacak arama sırası

Sayı dizisi gördüğünüzde aklınıza gelen ilk fikri denemek yerine şu sırayı izleyin. Sıra, sınavda en sık karşılaşılan yapıdan en seyrek olanına doğru dizilmiştir:

1. Ardışık farklar. Terimler arasındaki farkı yazın. Fark sabitse doğrusal bir dizi vardır; fark da kendi içinde düzenli artıyorsa ikinci basamağa geçin.
2. Farkların farkı. İlk farklar 2, 4, 6, 8 gibi ilerliyorsa dizi kare tabanlıdır. Bu adım, tek başına örüntü sorularının önemli bir kısmını çözer.
3. Oran. Terimler katlanarak büyüyorsa bölme deneyin. 3, 6, 12, 24 dizisinde fark aramak zaman kaybıdır.
4. İkili adım. Tek sıradaki terimler kendi aralarında, çift sıradakiler kendi aralarında bir kural izliyor olabilir. Dizi "bozuk" görünüyorsa ilk şüpheleneceğiniz yapı budur.
5. Tanıdık sayı aileleri. Kareler, küpler, asal sayılar, faktöriyeller ve bunların bir eksiği ya da bir fazlası. 2, 5, 10, 17 dizisini fark yöntemiyle uğraşmadan "kare artı bir" olarak görmek mümkündür.

Bu beş adımı ezberlemek değil, alışkanlığa dönüştürmek gerekir. Bunun tek yolu da aynı sırayı her soruda tekrarlamaktır. DGS deneme sınavları bölümünde çözdüğünüz her örüntü sorusunun yanına hangi adımda çözüldüğünü yazarsanız, iki hafta içinde hangi adımın sizde zayıf kaldığını görürsünüz.

Şekil ve harf örüntülerinde üç ayrı eksen

Şekil örüntülerinde hata, tek bir değişkene kilitlenmekten doğar. Oysa şekil soruları çoğunlukla üç ekseni aynı anda değiştirir: sayı (kaç tane nokta, kaç kenar), yön (dönme, yansıma) ve konum (hangi köşede, hangi hücrede). Bu üç ekseni ayrı ayrı takip edip her biri için tek bir cümlelik kural yazmak, karmaşık görünen soruyu üç basit soruya böler.

Harf örüntülerinde ise Türk alfabesindeki harf sıralarını kullanmak gerekir. Harfleri sıra numarasına çevirip sayı örüntüsü gibi işlemek, en güvenli yoldur. Burada tek dikkat edilecek nokta, sorunun alfabede hangi harfleri saydığıdır; soru kökü bunu açıkça belirtir, belirtmiyorsa şıklar üzerinden test edilir.

Şıktan geri gitmek ne zaman doğru yöntemdir?

Akıl yürütme sorularının bir kısmında ileri doğru çözüm uzun, geri doğru çözüm kısadır. Soru "hangisi doğrudur" ya da "en az kaç" biçiminde soruluyorsa ve şıklar sayısal ise, ortadaki şıkkı yerleştirip test etmek çoğu zaman iki denemede sonuca ulaştırır. Buna karşılık soru bir bağıntı kurmanızı istiyorsa, şık deneme yöntemi sizi yanıltır.

Kaba bir ölçü olarak şunu kullanabilirsiniz: soru bir değeri arıyorsa şıktan gidin, bir ilişkiyi arıyorsa kökten gidin.

Sık düşülen üç tuzak

• İlk bulduğu kurala âşık olmak. Bir kural ilk üç terimi açıklıyor diye doğru değildir. Kuralı mutlaka dizinin son terimiyle de sınayın.
• Negatif ve kesirli terimleri atlamak. Dizide bir eksi işareti varsa, arama sırasındaki "oran" adımı öne alınmalıdır.
• Boş bırakmayı hiç düşünmemek. DGS'de dört yanlış bir doğruyu götürdüğü için, iki şıkka bile indiremediğiniz soruda ısrar etmek net kaybıdır. Bu kurallar sınav kılavuzunda yayımlanır; başvuru döneminde ÖSYM kılavuzundan teyit etmeyi ihmal etmeyin.

Dört haftalık çalışma düzeni

Örüntü becerisi az ve sık çalışmayla gelişir. Günde kırk soru çözüp bir hafta ara vermek yerine, her gün on beş dakika ayırmak daha hızlı sonuç verir.

Sınav anında zaman yönetimi

Bir örüntü sorusunda arama sırasının beş adımını da denediniz ve hâlâ kural çıkmıyorsa, o soru sizin için o an çözülebilir değildir. İşaretleyip geçin, dönüş turunda bakın. Sınavda kaybedilen netlerin önemli bir bölümü bilinmeyen sorulardan değil, bilinen sorulara vakit kalmamasından doğar.

Konu başlıklarını ve soru dağılımını gözden geçirmek için DGS sınav sayfasına göz atabilir, çözdüğünüz denemelerin netlerini puan hesaplama aracına girerek hedefinize olan mesafeyi somut biçimde takip edebilirsiniz.