Program Geliştirme Neyi Konu Alır
Program geliştirme, bir eğitim programının nasıl tasarlandığını, uygulandığını ve değerlendirilip geliştirildiğini inceler. KPSS Eğitim Bilimleri'nde bu konu, diğer başlıkları (öğretim yöntemleri, ölçme-değerlendirme) birbirine bağlayan bir çerçeve gibi işler; çünkü bir eğitim programının öğeleri, sınıfta neyin nasıl öğretileceği ve nasıl değerlendirileceği kararlarının kaynağıdır.
Eğitim Programının Dört Temel Öğesi
Klasik yaklaşımda bir eğitim programı dört öğeden oluşur: hedef (programın ulaşmak istediği kazanım), içerik (hedefe ulaşmak için sunulan konu ve bilgi), eğitim durumları (öğrenme-öğretme süreci, yani hangi yöntem ve etkinliklerin kullanılacağı) ve sınama durumları (hedefe ulaşılıp ulaşılmadığının ölçme-değerlendirme yoluyla kontrolü). Bu dört öğe birbirine bağımlıdır; biri değiştiğinde diğerleri de gözden geçirilmelidir.
Tyler'ın Program Geliştirme Modeli
Ralph Tyler, program geliştirmeyi dört temel soruyla çerçeveler: Okulun ulaşmak istediği hedefler nelerdir? Bu hedeflere ulaştıracak eğitim yaşantıları nasıl seçilir? Bu yaşantılar nasıl düzenlenir? Hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığı nasıl belirlenir? Tyler modeli, hedef merkezli ve doğrusal bir yaklaşım olarak Türkiye'deki program geliştirme çalışmalarının da temel referanslarından biridir.
Program Tasarım Yaklaşımları
Konu (ders) merkezli tasarım, disiplinlerin mantıksal yapısını esas alır, bilgiyi aktarmaya odaklanır. Öğrenci merkezli tasarım, öğrencinin ilgi ve ihtiyaçlarını, gelişim düzeyini temel alır; etkinlik ve deneyim ağırlıklıdır. Sorun (problem) merkezli tasarım ise toplumsal veya yaşamsal sorunları çıkış noktası yapar, disiplinler arası bir bakış sunar. Bu üç yaklaşım genellikle karma biçimde uygulanır; saf hâlde nadiren görülür.
Örtük Program ve Program Türleri
Açık (yazılı) program, resmi olarak belirlenmiş, kazanımları ve içeriği tanımlanmış programdır. Örtük (gizil) program, okulun resmi programında yazılı olmayan ama okul kültürü, öğretmen tutumları ve okul iklimi yoluyla öğrenciye kazandırılan tutum ve değerlerdir (örneğin sıraya girmeyi, zamanında gelmeyi öğrenmek). Yedek (gölge) program, planlanan ama çeşitli sebeplerle uygulanamayan program öğeleridir; boş (null) program ise bilinçli ya da bilinçsiz olarak programa hiç dahil edilmeyen, öğretilmeyen konulardır.
Sık Karıştırılan Noktalar
- Eğitim durumları vs sınama durumları: Eğitim durumları öğrenme sürecini (yöntem, etkinlik), sınama durumları ise bu sürecin sonunda yapılan ölçme-değerlendirmeyi ifade eder; sırayla karıştırılır.
- Örtük program vs yedek program: Örtük program kasıtsız ama etkili bir öğrenme kaynağıdır (okul iklimi); yedek program planlanmış ama zaman/kaynak yetersizliğiyle uygulanamayan yedek etkinliklerdir.
- Program vs müfredat: Müfredat genellikle içerik/konu listesini ifade ederken program, hedeften sınama durumuna dört öğeyi kapsayan daha geniş bir yapıdır.
- Konu merkezli vs öğrenci merkezli tasarım: Biri disiplin mantığını, diğeri öğrencinin ilgi-ihtiyacını çıkış noktası yapar; ikisi zıt uçlar gibi görünse de pratikte iç içe geçebilir.
Sınavda Nasıl Sorulur
Bu konuda tipik soru, bir okulda gözlemlenen bir durumun (örneğin öğrencilerin resmi ders programında yer almayan bir davranışı okul kültüründen edinmesi) hangi program türüne örnek olduğunu bulmaktır. Ayrıca dört öğeden birinin (örneğin "hedef" ya da "içerik") tanımının verilip hangi öğe olduğunun sorulması da sık görülür.
Nasıl Çalışılmalı
Dört öğeyi ve program türlerini kısa örneklerle eşleştirerek çalışmak kalıcılığı artırır. Bu konu, Ölçme ve Değerlendirme ile doğrudan bağlantılıdır çünkü sınama durumları o başlıkla örtüşür; ikisini art arda çalışmak önerilir. Genel ilerlemeni Konu Haritam üzerinden izleyebilir, yanlış yaptığın örnek olay sorularını Yanlışlarım listesinde tekrar edebilirsin.